Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pracowników i Sympatyków Środowiskowych Domów Samopomocy z siedzibą w Strzegowie [powiat Mława] powstało na skutek zgłaszanej przez pracowników ośrodków wsparcia społecznego potrzeby jednoczenia sił i poglądów w kwestii funkcjonowania tych placówek.
Jedną z możliwości dająca szansę przewlekle chorym psychicznie i niepełnosprawnym intelektualnie [upośledzonym umysłowo] na godne życie i samodzielny wybór jego stylu są środowiskowe domy samopomocy. Placówki te są tworzone na mocy ustawy z 1994 roku o ochronie zdrowia psychicznego.
Nowatorska formuła wspierania i rehabilitacji osób dotkniętych wszelkimi odmianami zaburzeń psychicznych prowadzona jest przez resort pomocy społecznej. Ośrodki oparcia działają na zasadach zadania zleconego samorządom. Użytkownikami domów dziennego pobytu są osoby pełnoletnie.
W Polsce aktualnie pracuje około 400 domów, zatrudniając ponad 3500 pracowników, które opiekują się około 12 tysiącami obywateli naszego kraju.
Środowiskowe domy samopomocy nie mają jeszcze opracowanej czytelnej wykładni prawnych zasad funkcjonowania [między innymi brak standardów i prawem chronionej definicji placówki].
Pracownicy domów dostrzegli potrzebę zrzeszenia się w organizację stowarzyszeniową, w celu reprezentowania i obrony statusu powstających ośrodków.
Powołane przez przedstawicieli ŚDS Ogólnopolskie Stowarzyszenie jest niezależną organizacją typu non-profit. Członków Stowarzyszenia łączy odpowiedzialność i troska za podopiecznych dyskryminowanych w życiu codziennym. Naszym zadaniem jest upowszechnianie w różnych środowiskach i na różnych płaszczyznach dialogu potrzeby funkcjonowania ośrodków oparcia jako alternatywy dla zamykania się użytkowników .
Postrzegamy się w roli partnera w dyskusjach dotyczących tworzenia i metod działalności opisywanych ośrodków.
Reagujemy na pojawiające się zagrożenia dotyczące zasad funkcjonowania placówek. Przyjęliśmy zasadę: współpracujemy z każdą organizacją, z każdym środowiskiem, któremu bliska jest idea samopomocowa.
Cele Stowarzyszenia:
Celem Stowarzyszenia jest realizacja zadań z zakresu pomocy społecznej, edukacji, rehabilitacji, kultury w tym m.in.:
1. tworzenie warunków do stymulacji rozwoju osób z zaburzeniami psychicznymi poprzez odpowiednią pomoc, leczenie, usprawnienie, edukację, uczestnictwo w kulturze, organizację czasu wolnego i inne
2. organizowanie placówek pomocowych, pośrednictwa pracy i innych
3. szerzenie w społeczeństwie wiedzy na temat samopomocy, wsparcia społecznego i problemów osób z zaburzeniami psychicznymi
4. stworzenie warunków do samokształcenia członków Stowarzyszenia
Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pracowników i Sympatyków Środowiskowych Domów Samopomocy w założeniach statutowo-programowych sygnalizuje chęć uczestniczenia w budowaniu systemu służb wspomagających i pracujących z rodzinami i użytkownikami domów.
Apelujemy, zwracamy się z prośbą do środowisk naukowych i opiniotwórczych oraz do członków parlamentu o opracowanie elastycznych, dostosowanych do wymogów prawa ustaw, uwzględniających uwarunkowania i specyfikę społeczną regionów Polski, kryteriów efektywności oddziaływań.
Pojawia się jednak pytanie: "jak mierzyć efektywność?". Stowarzyszenie wypracowało pogląd, który brzmi: "działalność środowiskowych domów samopomocy jest i musi być w kraju zróżnicowana, przy jednoczesnym respektowaniu standardów i prawa. Działalność domów musi być wręcz dostosowana do wymogów i kultury bycia środowiska, w którym funkcjonuje dom. Taki <środowiskowy model> placówki pozwoli na maksymalne wtopienie się w organizm społeczności lokalnej użytkowników, a proces asymilacji będzie mógł być zaliczany do efektywnych działań kadry ośrodka."
W odpowiedzi na pojawiające się w toku realizowania przez służby wojewodów nadzoru nad środowiskowymi domami samopomocy powołano w 2003 roku przy Wydziale Polityki Społecznej Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie Zespół ds. efektywności środowiskowych domów samopomocy. Zespół ten, działając w konsultacji ze środowiskiem naukowym, ekspertami, podmiotami prowadzącymi środowiskowe domy samopomocy oraz wszelkimi podmiotami mogącymi zaoferować swą pomoc czy sugestie dotyczące przedmiotu prac, koncentrował się będzie nie tylko wokół zagadnień związanych z efektywnością ale także wokół zagadnień programowych i organizacyjnych związanych z funkcjonowaniem placówek.
Kadra domów ma świadomość bezustannego inwigilowania poczynań przez rodziny, użytkowników, samorząd, różnego rodzaju lokalne opozycje, organizacje społeczne, resort zdrowia, resort oświaty, ośrodki branżowe, które bywa, że utrudniają i komplikują realizację celów statutowych domów.
Jeżeli pojawiają się niepokojące zjawiska, mające charakter systematycznych rozwiązań o zasięgu ponadregionalnym, staramy się reagować w ramach naszych uprawnień.
Musimy wspólnie - kadra - rodziny - użytkownicy - dbać o wiarygodność naszych poczynań. Bezustannie zastanawiać się jak przekładać środki uzyskane od wojewodów na akceptowalność społeczną.
Edukowanie i pozyskiwanie przychylności w zmieniających się co 4 lata składach samorządu jest przedmiotem stałych czynności pracowników domów i członków Stowarzyszenia.
Dbałość o status placówek i kadry, której w 2002 roku z pozycji Ministerstwa postawiono kilka poważnych uchybień merytorycznych jest kolejnym obszarem aktywności organizacji.
Aktualnie trwają prace w Komisji Sejmowej nad wprowadzeniem w życie Nowelizowanej ustawy o pomocy społecznej. Proponowane w projekcie zapisy są z punktu widzenia Stowarzyszenia korzystne dla przyszłości ośrodków wsparcia. Ogólnopolskie Stowarzyszenie zgłosiło do Sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny propozycję wprowadzenia dodatkowego zapisu o możliwości tworzenia ośrodków na zasadach finansowych jednostek budżetowych.
Nasze domy prowadzone są przez powiatowe centra pomocy rodzinie, ośrodki pomocy społecznej, różnego rodzaju branżowe organizacje pozarządowe. Większość nie ma samodzielności finansowej, co jest przyczyną nie zawsze poprawnych relacji na linii instytucja nadrzędna - ośrodek wsparcia. Nie zawsze czytelne jest miejsce i rola ośrodka w strukturach pomocowych gminy, miasta, powiatu. Bywa, że dom nie jest umieszczany w strategii powiatowej.
Propozycji Stowarzyszenia nie należy rozumieć jako zamach na dotychczasowy stan prawny w tej materii. Stowarzyszenie zamierza tylko dodatkowym zapisem w ustawie uzmysłowić możliwość funkcjonowania placówek na jeszcze innych niż dotychczas zasadach. Zapis w projekcie ustawy, iż ośrodek wsparcia jest jednostką organizacyjną pomocy, ma w odbiorze raczej jednoznaczną interpretację.
W 2001 roku aktywnie włączyliśmy się w nurt dyskusji o zmianie zasad finansowania placówek z obowiązującego zadania zleconego ma zadania własne gminy. Sprzymierzeńcem w sprawie była na forum sejmowym pani minister Joanna Staręga -Piasek.
Ponadto w swojej codziennej działalności Stowarzyszenie dyskutuje i monituje następujące zagadnienia:
1. Czy środowiskowe domy samopomocy przeznaczone dla dorosłych osób cierpiących z powodu zaburzeń psychicznych powinny być formą pomocy stałą, okresową czy mieszaną? Koncepcja zakłada przygotowywanie uczestników domów do usamodzielniania się. Pracownicy domów mają świadomość, że skład grupy nie może być dożywotni. Niektóre stany chorobowe nie wymagają wieloletnich oddziaływań terapeutycznych.
2. Stowarzyszenie rozważa możliwość opracowania wzoru dokumentu pod nazwą "karta praw i obowiązków pracownika śds". W tej materii oczekujemy propozycji od czytelników niniejszego artykułu.
3. Podjęliśmy się roli koordynatora przy prowadzeniu pod szyldem Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie szkoleń dla kadry merytorycznej w poszczególnych województwach. Ta nasza inicjatywa, o której realizację zabiegaliśmy ponad rok cieszy się dużym zainteresowaniem uczestników.
4. Rozważamy możliwość opracowania ankiety dotyczącej ujednolicenia zasad odpłatności użytkowników za korzystanie z usług opiekuńczo - terapeutycznych w ośrodkach dziennego pobytu.
Obok znaczących i niezauważalnych sukcesów Stowarzyszenie przełknęło gorzką pigułkę porażki. Nie uzyskaliśmy akceptacji komisji konkursowych dla pomysłów na organizację przedsięwzięć o zasięgu ponadregionalnym i ogólnopolskim. Jedynie Wojewoda Mazowiecki na złożone przez Stowarzyszenie wnioski o dotację finansową wydał dwukrotnie przychylną decyzję.
Tak naprawdę tylko bezustanny brak funduszy ogranicza pole naszego działania. Budżet Ogólnopolskiego Stowarzyszenia stanowią składki, organizacja szkoleń, darowizny. Są to w skali roku zbyt małe kwoty, żeby zapewnić sprawność organizacyjną.
Stowarzyszenie wydaje periodyk pod nazwą: INFORMATOR "Nasz Dom", w którym prezentujemy ciekawe inicjatywy placówek.
Do Stowarzyszenia należą przedstawiciele 82 domów. Dotychczasowa działalność Stowarzyszenia Pracowników Środowiskowych Domów Samopomocy i Sympatyków Działalności Domów, które w kwietniu 2003 roku przyjęło nazwę Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pracowników i Sympatyków Środowiskowych Domów Samopomocy potwierdza słuszność argumentów pani profesor Danuty Zalewskiej, prezes WRZOS, o jednoczeniu sił w celu obrony statusu, a tym samym obrony praw osób pozostających pod dzienną opieką w ośrodkach wsparcia.
Członkowie Stowarzyszenia są przekonani, że na miarę swoich możliwości dbają o to, by zgodnie z zapisami Konstytucji RP obywatele dotknięci chorobami psychicznymi mieli równe szanse do godnego życia w społeczeństwie. Niestety, naszym zdaniem, organizacje pozarządowe mają jeszcze śladowy wpływ na szeroko rozumianą politykę bezpiecznego socjalnie społeczeństwa. My, nie tracimy nadziei, że nasz głos w dyskusjach o przyszłości i formule placówek będzie znaczący.
