00-144 Warszawa
- GENEZA IDEI BANKÓW ŻYWNOŚCI
Idea banków żywności na świecie narodziła się w głowie emerytowanego amerykańskiego biznesmena Johna van Hengela pod koniec lat 60. John van Hengel po zakończeniu swojej kariery zawodowej podjął pracę jako wolontariusz w lokalnej organizacji pomocy najuboższym w Phoenix w Arizonie. Podczas swoich działań zauważył, że wielu właścicieli sklepów marnotrawi żywność wyrzucając produkty, których termin ważności zbliżał się do końca. Van Hengel postanowił zbierać od handlowców ową żywność i przekazywać ją na bieżąco do miejskich jadłodajni. Efekt jego działalności przybrał taką skalę, że przewyższył możliwości absorpcyjne ośrodków dożywiania. Postanowił, zatem założyć centralny punkt składowania żywności. W 1967 roku powstał pierwszy na świecie bank żywności - Bank Żywności Św. Maryi. Błyskotliwy pomysł byłego biznesmena szybko znalazł naśladowców. W latach 70 - tych w wielu miastach Ameryki zaczęły powstawać banki żywności. Obecnie sieć banków liczy ponad 215 takich organizacji.
Dzięki innowacyjnemu pomysłowi i inicjatywie Johna van Hengela, amerykańska sieć banków żywności - America's Second Harvest, jest obecnie największą dobroczynną organizacją zajmującą się problemem niedożywienia w Stanach Zjednoczonych. Rozdziela ponad 800 tysięcy ton żywności rocznie. W 2001 roku z pomocy organizacji skorzystało 23,3 mln Amerykanów, w tym 3,9 mln to dzieci i młodzież poniżej 18 roku życia.
- POCZĄTKI BANKÓW ŻYWNOŚCI POZA USA
Na początku lat osiemdziesiątych doświadczenia amerykańskie znalazły swoich naśladowców we Francji, gdzie z inspiracji Cecylii Bigo, Bernard Dandrel rozpoczął organizowanie sieci francuskich banków żywności. W ciągu kilku miesięcy powstało kilkadziesiąt banków żywności na terenie całej Francji. Dzisiaj jest ich już ponad 70.
Idea ta szybko rozprzestrzeniła się na kraje Europy Zachodniej, gdzie aktualnie funkcjonuje około 140 banków żywności. Z czasem krajowe federacje powołały do życia Europejską Federację Banków Żywności, w skład której wchodzą banki żywności z: Francji, Belgii, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Hiszpanii, Portugalii, Włoch, Grecji, Czech, Łotwy, Ukrainy i Polski.
Efekty materialne działalności banków żywności, a szczególnie szeroka akceptacja ich społeczno-ekonomicznej roli, sprzyjały decyzjom rządowym o zasileniu banków z państwowych rezerw żywności oraz nadwyżek produkowanych w krajach Unii Europejskiej. Wydatnie zwiększyło to możliwości wspierania przez zachodnioeuropejskie banki żywności ludzi głodnych lub niedożywionych. Aktualnie wielkość tego wsparcia wynosi 72.000 ton żywności rocznie, co równa się ekwiwalentowi około 145 milionów posiłków.
- DZIAŁALNOŚĆ W POLSCE
Od 1993 roku datuje się zainteresowanie formułą działania banków żywności w Polsce. Z inicjatywy Jacka Kuronia przy Fundacji "Pomoc Społeczna SOS" powstaje w Warszawie pierwszy "Bank Żywności SOS". W latach 1993 - 95 powstają kolejne banki w Jaworze, Łodzi i Pile. W kolejnych latach idea banków żywności rozprzestrzenia się - w Krakowie, Koninie, Lesznie organizują się następne placówki. W 1997 roku, z inicjatywy banków z Warszawy, Jawora, Krakowa i Konina, sieć polskich banków żywności łączy się w Federację Polskich Banków Żywności.
Od 1997 roku w skład Federacji weszły po kolei banki żywności z: Poznania, Piły, Łodzi, Leszna, Ostrowca Świętokrzyskiego, Częstochowy, Suwałk, Olsztyna, Koszalina i Grudziądza. Obecnie Federacja zrzesza 14 banków żywności.
Proces tworzenia się banków żywności w różnych rejonach kraju jest ciągły i odznacza się ogromną dynamiką. Może o tym świadczyć istnienie już banków w Białymstoku, Elblągu, Katowicach, Lublinie, Radomiu, Rzeszowie, Siedlcach oraz Tczewie, a także działania podejmowane przez grupy inicjatywne w Gorzowie Wlkp. i Zielonej Górze.
- SIEĆ BANKÓW ŻYWNOŚCI W POLSCE
Legenda:
· banki żywności - członkowie Federacji
o banki żywności w początkowym okresie działalności
- MISJA BANKÓW ŻYWNOŚCI
Banki Żywności są organizacjami pozarządowymi. Ich celem jest zmniejszanie obszarów niedożywienia oraz przeciwdziałanie marnotrawieniu żywności. Biorą udział w rozwiązywaniu lokalnych problemów socjalnych i ekonomicznych, przez co stają się istotnym ogniwem w ekonomii społecznej kraju. Są wyspecjalizowanymi organizacjami społecznymi, co pozwala im na bardziej efektywne niesienie pomocy. Działają w oparciu o trzy podstawowe zasady:
SPOSOBY DZIAŁANIA BANKÓW ŻYWNOŚCI
Banki żywności realizują swoją misję poprzez:
Każda organizacja społeczna wchodząca we współpracę z bankami, pisemnie zobowiązuje się do nieodpłatnego udostępnienia żywności pochodzącej z banków żywności swoim podopiecznym. Ma także bezwzględny zakaz redystrybucji tej żywności;
Co roku, przed Bożym Narodzeniem, Federacja organizuje ogólnopolską Świąteczna Zbiórkę Żywności, podczas której w ideę niesienia pomocy potrzebującym włączają się osoby fizyczne.
OBECNY ZAKRES DZIAŁANIA FEDERACJI
Na dzień dzisiejszy Federacja zrzesza 14 banków żywności. Udziela systematycznej pomocy ponad 950 organizacjom i instytucjom wspierając tym samym około 140 tysięcy osób. W 2002 roku banki żywności rozdały łącznie około 3 771 ton artykułów spożywczych.
WIELKOŚCI PRZEKAZANYCH DARÓW W LATACH 1994 - 2002
|
Rok |
Liczba banków żywności |
Tonaż rozdanej żywności |
Liczba zasilanych organizacji |
Liczba wspartych osób |
|
1994 |
2 |
312 |
58 |
7.000 |
|
1995 |
3 |
605 |
123 |
15.000 |
|
1996 |
6 |
878 |
268 |
25.000 |
|
1997 |
7 |
1.207 |
403 |
40.000 |
|
1998 |
8 |
1.793 |
559 |
90.000 |
|
1999 |
9 |
2.037 |
622 |
110.000 |
|
2000 |
10 |
2.028 |
631 |
115.000 |
|
2001 |
13 |
2.659 |
910 |
130.000 |
|
2002 |
14 |
3.771 |
965 |
140.000 |
ODBIORCY POMOCY NIESIONEJ PRZEZ BANKI
Odbiorcami banków żywności są organizacje pozarządowe, dziecięce placówki budżetowe, instytucje pomocy społecznej. Wśród tych ostatnich znajdują się zarówno działające na skale ogólnokrajową (PCK, PKPS, Caritas Polska, Towarzystwo im. Św. Brata Alberta) jak i działające lokalnie.
Udzielając bezpłatnej pomocy żywnościowej, banki żywności umożliwiają im skuteczniejsze prowadzenie działalności statutowej.
PRZEDSIĘWZIĘCIA FEDERACJI POLSKICH BANKÓW ŻYWNOŚCI
Federacja Polskich Banków Żywności współpracuje na wielu płaszczyznach z różnorodnymi podmiotami życia społeczno-gospodarczego w Polsce. Jedną z metod działania Federacji jest realizacja lub współrealizacja projektów.
PHARE ACCESS
W lipcu 2001 roku, Federacja przystąpiła do realizacji programu PHARE ACCESS, którego celem było przygotowanie banków żywności do programów pomocowych realizowanych w UE. Program był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej. Realizacja projektu została zakończona w dniu 16 października 2002 roku. Istota Projektu polegała na równoległym działaniu na kilku płaszczyznach:
SZKOLENIA
Jednym z najważniejszych zadań Federacji jest zapewnienie wysokiego poziomu profesjonalizmu personelu, wdrożenie standardów europejskich w prowadzonej przez banki żywności działalności statutowej, unifikacja form i metod działania. Dużą wagę przywiązuje się, zatem do szkolenia pracowników etatowych i wolontariuszy banków żywności.
Od początku istnienia Federacji, funkcjonuje system stałych cykli szkoleniowych, organizowanych co kwartał, z poszczególnych dziedzin działalności banków (zarządzanie, pozyskiwanie żywności, dystrybucja, komunikacja, administracja). Szkolenia dla liderów i specjalistów podstawowych działów prowadzą trenerzy oraz eksperci polscy i zagraniczni, a także pracownicy i wolontariusze banków żywności.
W 2002 roku łącznie w różnych formach szkolenia uczestniczyło około 180 pracowników banków żywności (etatowych i wolontariuszy). Zorganizowano sześć cykli szkoleniowych - cztery tradycyjne kwartalne oraz dwa dodatkowe - specjalistyczne, wynikające z bieżących potrzeb banków żywności.
Dużym zainteresowaniem cieszyły się szkolenia organizowane za granicą. W ostatnich latach zorganizowano dla liderów Federacji pięć tygodniowych podróży studialnych m.in. do Francji, Niemiec, Włoch i Belgii.
W trakcie spotkań i seminariów uczestnicy szkolenia mogli ocenić stadium rozwoju swoich banków żywności, standardy usług oraz zapoznać się z praktyką działania najlepszych europejskich banków żywności (Francja, Włochy, Belgia) oraz bardzo oryginalnym funkcjonowaniem niemieckiej sieci Die Tafel. W trakcie wymiany doświadczeń gospodarze wykazywali duże zainteresowanie polskimi rozwiązaniami, specyfiką prawną, fiskalną oraz współdziałaniem z partnerami banków żywności.
KONFERENCJE
Znakomitym forum do prezentowania dotychczasowych działań oraz współpracy z różnymi
podmiotami życia społeczno-ekonomicznego są organizowane przez Federację na szczeblu
ogólnopolskim i lokalnym konferencje. Spotkania te poświęcone są upowszechnianiu zarówno
zagrożeń, jak i szans stojących przed organizacjami pozarządowymi i społeczeństwem w Polsce, jak
i poszukiwaniu dobrych rozwiązań dla pojawiących się problemów w różnych sferach naszego życia i
funkcjonowania. Organizowane ostatnio konferencje, to m.in :
WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA
Federacja realizuje swoje cele dzięki m.in. współdziałaniu z międzynarodowymi organizacjami walczącymi z głodem i ubóstwem. Pozostaje w stałym kontakcie z sieciami europejskich i amerykańskich banków żywności.
Od 1997 r. Federacja jest członkiem Europejskiej Federacji Banków Żywności (FEBA). Jako jedna z nielicznych polskich organizacji pozarządowych funkcjonuje w strukturze europejskiej sieci, respektując jej kartę etyczną oraz standardy działania
Federacja kontynuuje również, rozpoczęte w 1998 roku, kontakty z najstarszą na świecie siecią banków żywności America's Second Harvest. Współpraca polega głównie na otrzymywaniu bieżącego serwisu informacyjnego jak i propozycji rozwiązań stosowanych przez banki żywności w innych częściach globu. Może także polegać na doświadczeniu założyciela amerykańskiej sieci banków - Johna van Hengela.
Od chwili powstania Federacja odpowiadała na liczne zapotrzebowanie na informacje, spotkania czy konsultacje ze strony organizacji pozarządowych z krajów Europy Wschodniej. Kolejne lata cechowały rozwój kontaktów z grupami inicjatywnymi tworzącymi banki w takich krajach jak Łotwa, Ukraina, Białoruś.
ŚWIATOWY DZIEŃ ŻYWNOŚCI - 16 października
Celem obchodów Światowego Dnia Żywności, proklamowanego w 1979 roku przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), jest pogłębianie świadomości opinii publicznej na temat globalnych problemów żywnościowych i wzmocnienie poczucia solidarności w walce z głodem, niedożywieniem i ubóstwem.
Obchody Światowego Dnia Żywności przypadają w rocznicę utworzenia FAO w 1945 roku. W 1980 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ poparło organizowanie obchodów Dnia z uwagi na fakt, że "żywność jest człowiekowi niezbędnie potrzebna do przetrwania i pomyślnego rozwoju" (rezolucja 35/70 z 5 grudnia).
Dzień ten jest doskonałą okazją do zaznaczenia funkcji edukacyjnej banków żywności. W tym dniu Federacja szczególnie podkreśla znaczenie współpracy ze środowiskami naukowymi, działającymi w obszarze nauki o żywieniu oraz polityki społeczno-ekonomicznej na rzecz upowszechniania skali problemów głodu i niedożywienia i poszukiwania sposobów na ich zmniejszanie. W 2002 roku, w MPiPS zorganizowano konferencję nt. "Programy pomocowe UE, jako istotne czynniki walki z głodem i niedożywieniem."
ŚWIĄTECZNA ZBIÓRKA ŻYWNOŚCI
Akcja jest prowadzona przed Świętami Bożego Narodzenia w całej Polsce. Jej idea polega na przekonywaniu klientów wielkich sklepów, ażeby kupili o jedno opakowanie rekomendowanych produktów więcej, niż potrzebują i przekazali je do kosza oznakowanego zielonym logo banków żywności, ustawionego przy wyjściu. W ten sposób organizacja ma nadzieję wykształcić solidaryzm z ludźmi potrzebującymi oraz zakorzenić świąteczną tradycję dzielenia się z innymi wśród polskiego społeczeństwa. W 2002 roku akcja przyniosła 275 ton produktów, które trafiły na wigilijne stoły potrzebujących.
KONKURS O NAGRODĘ im. JOHNA VAN HENGELA
W 2003 roku Federacja po raz pierwszy postanowiła oficjalnie uhonorować swoich partnerów, dziękując im tym samym za zaangażowanie w realizację misji banków żywności i promując ich bezinteresowną pomoc. 28 marca, w klubie Stodoła w Warszawie, zorganizowano uroczystość rozdania nagród im. Johna van Hengela dla wyróżnionych darczyńców banków żywności. Wyróżnienia tego dokonała niezależna w stosunku do organizacji Kapituła. Konkurs będzie miał charakter cykliczny.
