Joachim Hagelskamp
2006-06-07
Parytetowy Związek Opieki Społecznej wczoraj, dziś i jutro!
#
1. Postrzeganie siebie oraz zadań PARYTETOWEGO jako czołowego związku Niezależnej Opieki Społecznej
Praca związków Niezależnej Opieki Społecznej w Niemczech oraz ich wszechstronne usługi i instytucje, do których poza PARYTETOWYM Związkiem Opieki Społecznej należą również Opieka Społeczna Robotników, Dzieło Diakoniczne, Niemiecki Związek Caritas, Niemiecki Czerwony Krzyż oraz Centralny Urząd Opieki Społecznej Żydów w Niemczech, mają swoje korzenie w XIX wieku. Oprócz postępu gospodarczego nastąpiło wtedy zubożenie społeczeństwa w wyniku procesów nierówności społecznej. Z początku społecznie zaczęły udzielać się kościoły, później zamożni obywatele i arystokracja, w końcu również zjednoczenia robotników. Tworzyły one instytucje i służby socjalne. Państwo wykazywało przy tym powściągliwość. Ta zasada subsydiarności jest ważna również dziś i znajduje swój punkt zaczepienia w federalnej ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o pomocy dzieciom i młodzieży. Subsydiarność oznacza wstrzymywanie angażowania się państwa, tak długo jak działalność niezależnych sił społecznych wydaje się być równie odpowiednia do pokonywania problemów społecznych.
Niemiecki Parytetowy Związek Opieki Społecznej (PARYTETOWY) jest najmłodszym spośród sześciu czołowych związków Niezależnej Opieki Społecznej w Republice Federalnej. Połączyły się w nim organizacje oraz zrzeszenia, które chcą szczególnie podkreślić swą niezależność.
PARYTETOWY jako organizacja odpowiedzialna za wypełnianie zadań socjalnych jest partnerem państwa socjalnego. Przejęte zadania odzwierciedlają przy tym postrzeganie danej organizacji członkowskiej przez samą siebie. Działalność PARYTETOWEGO odnosi się do terytorium Republiki Federalnej Niemiec. Jego organizacje członkowskie mają jednak swój wkład w łagodzeniu ciężkiej sytuacji panującej w innych krajach.
Niezależna Opieka Społeczna oferuje ludziom świadczenia socjalne na własną odpowiedzialność. Przywiązanie poszczególnych organizacji do swoich wartości odzwierciedla się w różnorodności prowadzonych przez nie instytucji oraz służb jak również w pluralizmie założeń oraz metod pracy socjalnej. Przejawiają się w tym siły własne społeczeństwa, które współtworzą społeczność socjalną w Republice Federalnej Niemiec. Wychodząc z różnych sytuacji powstawały poszczególne czołowe organizacje Niezależnej Opieki Społecznej, które dziś na płaszczyźnie federalnej współpracują ze sobą w ramach Federalnej Wspólnoty Roboczej - Niezależnej Opieki Społecznej.
Budowa oraz rozwój naszej społeczności socjalnej nie może być się bez dobrowolnego społecznego zaangażowania jak największej liczby obywateli. Idea subsydiarności wypełniana jest treścią w najprzeróżniejszych formach: grup samopomocy, pomocy sąsiedzkiej, pomocy osób świeckich, wolontariatu, zaangażowania obywatelskiego. PARYTETOWY stanowi jeden z punktów zbiorczych tego zaangażowania i przyczynia się poprzez swoje organizacje członkowskie do wspierania tych sił samopomocowych.
Wiele niezależnie założonych grup samopomocy korzysta ze wspólnej nadbudowy PARYTETOWEGO Związku Opieki Społecznej jako czołowego związku Niezależnej Opieki Społecznej, aby móc korzystać z istniejącej struktury organizacyjnej bez konieczności utraty własnej samodzielności. Grupom samopomocy tworzy się w ramach PARYTETOWEGO Związku Opieki Społecznej możliwości realizacji postawionych sobie przez nie same zadań.
Grupy osób, które częściowo lub całkowicie zdane są na wsparcie społeczeństwa, mają w naszym społeczeństwie często tylko niewielkie możliwości, aby wnieść do działań społeczeństwa swoje wyobrażenia dotyczące rozwiązania nękających ich kłopotów i problemów. Często są one brane pod uwagę w niewielkim stopniu lub pozostają całkowicie niezauważone. Organizacje członkowskie PARYTETOWEGO Związku Opieki Społecznej wspierają te osoby za pośrednictwem swych służb oraz instytucji w ich trudnym położeniu. Do koncepcji pomocy należy również postrzeganie interesów osób potrzebujących oraz wnoszenie tych interesów do publicznej dyskusji w miarę możliwości przy współudziale z osobami, których to dotyczy.
Czołowe związki Niezależnej Opieki Społecznej reprezentują 20.100 instytucji oraz służb socjalnych zatrudniających 140.500 osób (1999). Pod egidą Parytetowego istnieją najprzeróżniejsze formy organizacyjne, począwszy od płaszczyzny kompleksowych instytucji z ponad 500 pracownikami po nastawione na wolontariat grupy samopomocy. W skład PARYTETOWEGO wchodzi 172 szpitali oraz klinik rehabilitacyjnych, 4.800 instytucji ambulatoryjnych, 133 szkół specjalnych oraz ośrodków szkolenia zawodowego, 476 warsztatów i zakładów dla osób niepełnosprawnych, 4.100 punktów doradztwa i 5.700 instytucji stacjonarnych. Do tego dochodzi 149 ośrodków szkoleniowych oraz doskonalenia kwalifikacji dla pracowników socjalnych, a także również ponad 8.400 grup pomocy i samopomocy, które angażują się w sprawy osób niepełnosprawnych oraz przewlekle chorych niezależnie od innych instytucji i reprezentują ich interesy. Grupy te inicjuje, służy im radą, oraz wspiera m.in. 160 ośrodków kontaktowych samopomocy oraz agencji wolontariackich.
Przy całej różnorodności socjalno-pedagogicznych i socjalno-opiekuńczych założeń i metod, która wyróżnia dziś socjalną pracę PARYTETOWEGO, jest dla niego charakterystycznym, iż opierają się one na płaszczyźnie stosunków osobistych i charakteryzują się akceptacją osoby potrzebującej - niezależnie od wagi, rodzaju czy przyczyny jego trudnej sytuacji. Suwerenność oraz odpowiedzialność osoby potrzebującej za samą siebie są punktem wyjścia i jednocześnie celem pracy socjalnej w PARYTETOWYM. Poprzez pracę swych organizacji członkowskich respektuje się człowieka jako całość, a nie redukuje się go do zwykłego odbiorcy ściśle nakreślonych świadczeń.
Z własnego postrzegania PARYTETOWEGO oraz roli podmiotu odpowiedzialnego za prowadzenie socjalnych służb, instytucji oraz projektów wynika angażowanie się na rzecz organizacji socjalnej jako organizacji użyteczności publicznej. Stanowi planową, wykonywaną dla dobra ogółu a nie pogoni za zyskiem troskę o dobro osób w potrzebie i osób zagrożonych. Jakiekolwiek pozyskane korzyści są wykorzystywane dla dobra osób potrzebujących. Osoby fizyczne czy też zrzeszenia nie mogą poświęcać się zadaniom, które są niezgodne z celami PARYTETOWEGO oraz jego członków, lub cieszyć się uprzywilejowaniem w formie niewspółmiernie wysokich wynagrodzeń. Niezależna, służąca powszechnemu dobru opieka społeczna przeciwstawia wyraźnie uprawnionej zasadzie maksymalizacji zysków prywatnych profesjonalnych usługodawców zasadę maksymalizacji korzyści dla osoby korzystającej z pomocy oraz dla ogółu społeczeństwa.
Poprzez szkolenia i dalsze kształcenie swych współpracowników jak również intensywną wymianę doświadczeń pomiędzy praktyką a środowiskiem naukowym, a także własne badania praktyczne, PARYTETOWY przyczynia się do metodycznej i zawodowej kwalifikacji oraz dalszego rozwoju systemu, a także metod pracy socjalnej.
PARYTETOWY jako całość gwarantuje solidarność i ciągłość swej oferty świadczeń, realizując swe zadania w oparciu o pewną i trwałą infrastrukturę socjalną o wysokim stopniu niezawodności. Na tej podstawie związek organizuje również tworzenie systemu jako całości, tworząc sieć instytucji by w ten sposób współuczestniczyć w planowaniu socjalnym państwa. Stanowiąc odbicie pluralnego społeczeństwa w Niemczech gwarantuje jednocześnie tak samo pluralną ofertę świadczeń.
2. Pomoc osobom niepełnosprawnym w PARYTETOWYM związku opieki społecznej
Wraz z rozwojem roszczeń prawnych oraz włączeniem organizacji opieki społecznej w tworzenie osnowy planowania socjalnego podniosły się głosy krytyki przeciwko czołowym związkom Niezależnej Opieki Społecznej. Podnoszono, iż oferta świadczeń organizacji opieki społecznej opiera się już wyłącznie na etatowych specjalistach, wypierając wolontariuszy ze świadczenia pracy socjalnej i redukuje ich do funkcji osób odpowiedzialnych za udostępnianie świadczeń w zarządach organizacji. Poruszana była również kwestia daleko idącego zaangażowania organizacji opieki społecznej w systemie socjalno-prawnym oraz planowaniu socjalnym, które jakoby miało wpływać trwale na wiarygodność pełnionych przez nie funkcji reprezentacji grup społecznych, a także domniemane zobowiązanie w pierwszej kolejności wobec gospodarczej pozycji instytucji i służb oraz ich współpracowników.
Na przekór tym twierdzeniom, właśnie w PARYTETOWYM związku opieki społecznej koncentruje się szczególnie tematyka samopomocy osób przewlekle chorych i niepełnosprawnych oraz ich bliskich, ich organizacje samopomocy i niezależne reprezentacje interesów już od lat 70-tych ubiegłego stulecia. Pod jego egidą działa w międzyczasie ponad 80 ogólnoniemieckich organizacji samopomocy ludzi przewlekle chorych i niepełnosprawnych w charakterze prawnie niezależnych członków, demokratycznie i równoprawnie współdziałając pod różnymi założeniami i zgodnym pojmowaniu zasad otwartości, pluralności i tolerancji. Wiele z nich stało się w międzyczasie ogólnie uznanymi usługodawcami, przy czym nadal reprezentują one interesy osób niepełnosprawnych. Do tego dochodzi ponad 3.800 prawnie samodzielnych grup samopomocy osób przewlekle chorych i niepełnosprawnych, które działając regionalnie są zorganizowane w krajowych związkach PARYTETOWYCH. Obok nich istnieje duża liczba równouprawnionych klasycznych organizacji utrzymujących różne instytucje.
PARYTETOWEMU związkowi opieki społecznej przypada zatem rola pośrednika i fachowego doradcy pośród wielu ewentualnie rozbieżnych interesów swych członków. Występuje w interesie wszystkich swych organizacji członkowskich w życiu publicznym i polityce, angażując się przy tym zarówno w interesie wzmocnienia i materialnego wspomagania grup, organizacji i ośrodków kontaktowych samopomocy np. w § 20 ust. 4 kodeksu socjalnego V (prawo o ubezpieczeniach chorobowych) jak również w interesie odpowiadającego nakładom wynagrodzenia oferty świadczeń przynależących do niego członków w ramach negocjacji rozliczeniowych.
Dlatego też PARYTETOWY wspiera również wysiłki ustawodawcy, mające na celu umożliwienie dialogu pomiędzy osobami potrzebującymi a oferującymi świadczenia prowadzonego na jednej płaszczyźnie. Szczególnie wejście w życie kodeksu socjalnego IX oraz federalnej ustawy o równouprawnieniu osób niepełnosprawnych wprowadziły następne instrumenty dla wzmocnienia samopomocy oraz reprezentacji jej interesów. W wyniku nowelizacji ustawy o domach opieki wprowadzono dodatkowe prawa współdecydowania pensjonariuszy oraz członków ich rodzin w przypadku instytucji stacjonarnych. Również zmienione rozporządzenie o współdziałaniu w warsztatach, umożliwiające po raz pierwszy osobom niezdolnym do czynności prawnych ze względu na upośledzenia równoprawne współdecydowanie w zakładach, stanowiło jedno z żądań PARYTETOWEGO Związku Opieki Społecznej ze względu na wyrównanie szans oraz równouprawnienie osób niepełnosprawnych w naszym społeczeństwie. Zabiega o to, aby samopomocy osób potrzebujących przyznać prawa współkształtowania planów socjalnych, reprezentacji prawniczej oraz negocjacji wynagrodzeń, oraz aby uczestniczyli oni na równych zasadach.
PARYTETOWY Związek Opieki Społecznej towarzyszy pluralistycznemu rozwojowi społeczeństwa w całej jego różnorodności i wspomaga powstające dążenia związane z pracą dla osób niepełnosprawnych, szczególnie wśród swoich członków. Zadaniu temu jest w stanie sprostać w szczególności ze względu na swój potencjał fachowy przez bezpośredni udział oraz angażowanie się swych członków, i tak np. w ramach FORUM ludzi przewlekle chorych i niepełnosprawnych w PARYTETOWYM działa samorzutnie zorganizowany, wspólny socjalno-polityczny alians organizacji samopomocy, który koordynuje wspólne stanowiska, ogniskuje je i wyprowadza je na zewnątrz. Na tym tle szczególnego znaczenia dla PARYTETOWEGO nabiera zwłaszcza wspieranie wolontariatu oraz dobrowolnego zaangażowania się obywateli.
Równouprawnione zaangażowanie dla trwałego i pewnego finansowania ofert świadczeń socjalnych swych członków jest również jedną z tych kwestii. Z tego powodu, oprócz fachowego doradztwa, PARYTETOWY współdziała w pracach nad tworzeniem i dalszym rozwijaniem szczególnych instytucji finansowych. Do nich należy Akcja Człowiek. PARYTETOWY wspierał jej tworzenie i pracuje nad nią przy szczególnym współudziale swych członków w przekonaniu, iż rozumiejąc siebie jako adwokata połączonych w jego ramach interesów instytucji oraz osób potrzebujących czuje się współodpowiedzialnym wobec ogółu za użytkowanie środków finansowych. Jego siłę stanowi właśnie potencjał wybranych demokratycznie osób działających zgodnie z zasadą odpowiedzialności socjalnej, którzy ustalają podstawowe zasady działania i nadzorują formowanie się struktur fachowych.
Znajduje to swoje odzwierciedlenie w tworzeniu i ukierunkowaniu materialnego oraz ideowego wsparcia fundacji oraz loterii. Szczególnie ważnym dla PARYTETOWEGO jest umożliwienie innowacyjnych modeli dla osób z upośledzeniami, które sondują i rozwijają ewentualne alternatywy dla istniejących założeń poprzez swoją przecierającą nowe szlaki pracę. Przy tym wyróżnia się testowanie poprzez wspieranie projektów mieszkaniowych, wspomaganie koncepcji 'empowerment', oraz wspieranie narastającego zapotrzebowania na informację i doradztwo, szczególnie przez samych chorych, jako filary i jednocześnie tematy aktualnych dyskusji fachowych.
Oferty dla osób niepełnosprawnych, które są dopasowane do ich szczególnych potrzeb, wykorzystywane są często przez bardzo mały krąg osób ze szczególnymi potrzebami pod względem jakości. Zapotrzebowanie wynika z identyfikacji i definicji braków i deficytów w zaopatrzeniu i własnego uczestnictwa. Z tego wynika konieczność testowania i wprowadzania nowych ofert, ponieważ istniejące oferty świadczeń i organizacje je oferujące nie są w stanie ich spełnić. Do tego dochodzą względy demograficzne, socjalno-kulturalne oraz problemy na rynku pracy, które doprowadzą do wzrostu zapotrzebowania na świadczenia socjalne w najbliższych latach. Jednocześnie nie można liczyć się z tym, iż w obliczu zmniejszania deficytu państwa udział państwa w rozbudowie państwa socjalnego miałby wzrosnąć. Należy raczej obawiać się, iż udział państwa będzie się zmniejszać i ujawnią się nowe deficyty w zaopatrzeniu. Tym samym, zadaniem PARYTETOWEGO Związku Opieki Społecznej pozostaje reagować na potrzeby ludzi niepełnosprawnych i poszukiwać nowych dróg, działając w stałym sprzężeniu zwrotnym z praktyką.
Ponadto, prawdopodobny szpagat PARYTETOWEGO godzącego pod jednym dachem zarówno interesy prowadzących instytucje jak i osób potrzebujących, nie spowoduje stagnacji. Do naczelnych funkcji związku oraz jego członków należy troska o wyrównywanie szans osób niepełnosprawnych, poza ramami państwowej opieki społecznej, ale również we współpracy z nią. Szczególnie w przypadku, gdy zakłada i tworzy się oferty świadczeń organizacji osób potrzebujących, doświadczenie PARYTETOWEGO oraz jego członków może wspierać je poprzez doradztwo i towarzyszenie im. Konsekwencją tego jest zarówno konstruktywnie krytyczne zmierzenie się z powstającymi nowymi ofertami świadczeń, tak np. modele samoorganizowanego zamieszkiwania osób niepełnosprawnych lub koncepcje osobistej asysty. Ich wprowadzanie prowadzi w przypadku istniejących ofert świadczeń dla osób niepełnosprawnych do przemyśleń np. w kierunku większych możliwości wyboru lub wprowadzania osobistych budżetów, lub na odwrót, w modelach samoorganizujących się do dyskusje o osobistych standardach zawodowych oraz obowiązkach pracodawcy.
Joachim Hagelskamp
Referent ds. pomocy osobom niepełnosprawnym/przewlekle chorym przy Niemieckim Parytetowym Związku Opieki Społecznej, Frankfurt nad Menem
#
1. Postrzeganie siebie oraz zadań PARYTETOWEGO jako czołowego związku Niezależnej Opieki Społecznej
Praca związków Niezależnej Opieki Społecznej w Niemczech oraz ich wszechstronne usługi i instytucje, do których poza PARYTETOWYM Związkiem Opieki Społecznej należą również Opieka Społeczna Robotników, Dzieło Diakoniczne, Niemiecki Związek Caritas, Niemiecki Czerwony Krzyż oraz Centralny Urząd Opieki Społecznej Żydów w Niemczech, mają swoje korzenie w XIX wieku. Oprócz postępu gospodarczego nastąpiło wtedy zubożenie społeczeństwa w wyniku procesów nierówności społecznej. Z początku społecznie zaczęły udzielać się kościoły, później zamożni obywatele i arystokracja, w końcu również zjednoczenia robotników. Tworzyły one instytucje i służby socjalne. Państwo wykazywało przy tym powściągliwość. Ta zasada subsydiarności jest ważna również dziś i znajduje swój punkt zaczepienia w federalnej ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o pomocy dzieciom i młodzieży. Subsydiarność oznacza wstrzymywanie angażowania się państwa, tak długo jak działalność niezależnych sił społecznych wydaje się być równie odpowiednia do pokonywania problemów społecznych.
Niemiecki Parytetowy Związek Opieki Społecznej (PARYTETOWY) jest najmłodszym spośród sześciu czołowych związków Niezależnej Opieki Społecznej w Republice Federalnej. Połączyły się w nim organizacje oraz zrzeszenia, które chcą szczególnie podkreślić swą niezależność.
PARYTETOWY jako organizacja odpowiedzialna za wypełnianie zadań socjalnych jest partnerem państwa socjalnego. Przejęte zadania odzwierciedlają przy tym postrzeganie danej organizacji członkowskiej przez samą siebie. Działalność PARYTETOWEGO odnosi się do terytorium Republiki Federalnej Niemiec. Jego organizacje członkowskie mają jednak swój wkład w łagodzeniu ciężkiej sytuacji panującej w innych krajach.
Niezależna Opieka Społeczna oferuje ludziom świadczenia socjalne na własną odpowiedzialność. Przywiązanie poszczególnych organizacji do swoich wartości odzwierciedla się w różnorodności prowadzonych przez nie instytucji oraz służb jak również w pluralizmie założeń oraz metod pracy socjalnej. Przejawiają się w tym siły własne społeczeństwa, które współtworzą społeczność socjalną w Republice Federalnej Niemiec. Wychodząc z różnych sytuacji powstawały poszczególne czołowe organizacje Niezależnej Opieki Społecznej, które dziś na płaszczyźnie federalnej współpracują ze sobą w ramach Federalnej Wspólnoty Roboczej - Niezależnej Opieki Społecznej.
Budowa oraz rozwój naszej społeczności socjalnej nie może być się bez dobrowolnego społecznego zaangażowania jak największej liczby obywateli. Idea subsydiarności wypełniana jest treścią w najprzeróżniejszych formach: grup samopomocy, pomocy sąsiedzkiej, pomocy osób świeckich, wolontariatu, zaangażowania obywatelskiego. PARYTETOWY stanowi jeden z punktów zbiorczych tego zaangażowania i przyczynia się poprzez swoje organizacje członkowskie do wspierania tych sił samopomocowych.
Wiele niezależnie założonych grup samopomocy korzysta ze wspólnej nadbudowy PARYTETOWEGO Związku Opieki Społecznej jako czołowego związku Niezależnej Opieki Społecznej, aby móc korzystać z istniejącej struktury organizacyjnej bez konieczności utraty własnej samodzielności. Grupom samopomocy tworzy się w ramach PARYTETOWEGO Związku Opieki Społecznej możliwości realizacji postawionych sobie przez nie same zadań.
Grupy osób, które częściowo lub całkowicie zdane są na wsparcie społeczeństwa, mają w naszym społeczeństwie często tylko niewielkie możliwości, aby wnieść do działań społeczeństwa swoje wyobrażenia dotyczące rozwiązania nękających ich kłopotów i problemów. Często są one brane pod uwagę w niewielkim stopniu lub pozostają całkowicie niezauważone. Organizacje członkowskie PARYTETOWEGO Związku Opieki Społecznej wspierają te osoby za pośrednictwem swych służb oraz instytucji w ich trudnym położeniu. Do koncepcji pomocy należy również postrzeganie interesów osób potrzebujących oraz wnoszenie tych interesów do publicznej dyskusji w miarę możliwości przy współudziale z osobami, których to dotyczy.
Czołowe związki Niezależnej Opieki Społecznej reprezentują 20.100 instytucji oraz służb socjalnych zatrudniających 140.500 osób (1999). Pod egidą Parytetowego istnieją najprzeróżniejsze formy organizacyjne, począwszy od płaszczyzny kompleksowych instytucji z ponad 500 pracownikami po nastawione na wolontariat grupy samopomocy. W skład PARYTETOWEGO wchodzi 172 szpitali oraz klinik rehabilitacyjnych, 4.800 instytucji ambulatoryjnych, 133 szkół specjalnych oraz ośrodków szkolenia zawodowego, 476 warsztatów i zakładów dla osób niepełnosprawnych, 4.100 punktów doradztwa i 5.700 instytucji stacjonarnych. Do tego dochodzi 149 ośrodków szkoleniowych oraz doskonalenia kwalifikacji dla pracowników socjalnych, a także również ponad 8.400 grup pomocy i samopomocy, które angażują się w sprawy osób niepełnosprawnych oraz przewlekle chorych niezależnie od innych instytucji i reprezentują ich interesy. Grupy te inicjuje, służy im radą, oraz wspiera m.in. 160 ośrodków kontaktowych samopomocy oraz agencji wolontariackich.
Przy całej różnorodności socjalno-pedagogicznych i socjalno-opiekuńczych założeń i metod, która wyróżnia dziś socjalną pracę PARYTETOWEGO, jest dla niego charakterystycznym, iż opierają się one na płaszczyźnie stosunków osobistych i charakteryzują się akceptacją osoby potrzebującej - niezależnie od wagi, rodzaju czy przyczyny jego trudnej sytuacji. Suwerenność oraz odpowiedzialność osoby potrzebującej za samą siebie są punktem wyjścia i jednocześnie celem pracy socjalnej w PARYTETOWYM. Poprzez pracę swych organizacji członkowskich respektuje się człowieka jako całość, a nie redukuje się go do zwykłego odbiorcy ściśle nakreślonych świadczeń.
Z własnego postrzegania PARYTETOWEGO oraz roli podmiotu odpowiedzialnego za prowadzenie socjalnych służb, instytucji oraz projektów wynika angażowanie się na rzecz organizacji socjalnej jako organizacji użyteczności publicznej. Stanowi planową, wykonywaną dla dobra ogółu a nie pogoni za zyskiem troskę o dobro osób w potrzebie i osób zagrożonych. Jakiekolwiek pozyskane korzyści są wykorzystywane dla dobra osób potrzebujących. Osoby fizyczne czy też zrzeszenia nie mogą poświęcać się zadaniom, które są niezgodne z celami PARYTETOWEGO oraz jego członków, lub cieszyć się uprzywilejowaniem w formie niewspółmiernie wysokich wynagrodzeń. Niezależna, służąca powszechnemu dobru opieka społeczna przeciwstawia wyraźnie uprawnionej zasadzie maksymalizacji zysków prywatnych profesjonalnych usługodawców zasadę maksymalizacji korzyści dla osoby korzystającej z pomocy oraz dla ogółu społeczeństwa.
Poprzez szkolenia i dalsze kształcenie swych współpracowników jak również intensywną wymianę doświadczeń pomiędzy praktyką a środowiskiem naukowym, a także własne badania praktyczne, PARYTETOWY przyczynia się do metodycznej i zawodowej kwalifikacji oraz dalszego rozwoju systemu, a także metod pracy socjalnej.
PARYTETOWY jako całość gwarantuje solidarność i ciągłość swej oferty świadczeń, realizując swe zadania w oparciu o pewną i trwałą infrastrukturę socjalną o wysokim stopniu niezawodności. Na tej podstawie związek organizuje również tworzenie systemu jako całości, tworząc sieć instytucji by w ten sposób współuczestniczyć w planowaniu socjalnym państwa. Stanowiąc odbicie pluralnego społeczeństwa w Niemczech gwarantuje jednocześnie tak samo pluralną ofertę świadczeń.
2. Pomoc osobom niepełnosprawnym w PARYTETOWYM związku opieki społecznej
Wraz z rozwojem roszczeń prawnych oraz włączeniem organizacji opieki społecznej w tworzenie osnowy planowania socjalnego podniosły się głosy krytyki przeciwko czołowym związkom Niezależnej Opieki Społecznej. Podnoszono, iż oferta świadczeń organizacji opieki społecznej opiera się już wyłącznie na etatowych specjalistach, wypierając wolontariuszy ze świadczenia pracy socjalnej i redukuje ich do funkcji osób odpowiedzialnych za udostępnianie świadczeń w zarządach organizacji. Poruszana była również kwestia daleko idącego zaangażowania organizacji opieki społecznej w systemie socjalno-prawnym oraz planowaniu socjalnym, które jakoby miało wpływać trwale na wiarygodność pełnionych przez nie funkcji reprezentacji grup społecznych, a także domniemane zobowiązanie w pierwszej kolejności wobec gospodarczej pozycji instytucji i służb oraz ich współpracowników.
Na przekór tym twierdzeniom, właśnie w PARYTETOWYM związku opieki społecznej koncentruje się szczególnie tematyka samopomocy osób przewlekle chorych i niepełnosprawnych oraz ich bliskich, ich organizacje samopomocy i niezależne reprezentacje interesów już od lat 70-tych ubiegłego stulecia. Pod jego egidą działa w międzyczasie ponad 80 ogólnoniemieckich organizacji samopomocy ludzi przewlekle chorych i niepełnosprawnych w charakterze prawnie niezależnych członków, demokratycznie i równoprawnie współdziałając pod różnymi założeniami i zgodnym pojmowaniu zasad otwartości, pluralności i tolerancji. Wiele z nich stało się w międzyczasie ogólnie uznanymi usługodawcami, przy czym nadal reprezentują one interesy osób niepełnosprawnych. Do tego dochodzi ponad 3.800 prawnie samodzielnych grup samopomocy osób przewlekle chorych i niepełnosprawnych, które działając regionalnie są zorganizowane w krajowych związkach PARYTETOWYCH. Obok nich istnieje duża liczba równouprawnionych klasycznych organizacji utrzymujących różne instytucje.
PARYTETOWEMU związkowi opieki społecznej przypada zatem rola pośrednika i fachowego doradcy pośród wielu ewentualnie rozbieżnych interesów swych członków. Występuje w interesie wszystkich swych organizacji członkowskich w życiu publicznym i polityce, angażując się przy tym zarówno w interesie wzmocnienia i materialnego wspomagania grup, organizacji i ośrodków kontaktowych samopomocy np. w § 20 ust. 4 kodeksu socjalnego V (prawo o ubezpieczeniach chorobowych) jak również w interesie odpowiadającego nakładom wynagrodzenia oferty świadczeń przynależących do niego członków w ramach negocjacji rozliczeniowych.
Dlatego też PARYTETOWY wspiera również wysiłki ustawodawcy, mające na celu umożliwienie dialogu pomiędzy osobami potrzebującymi a oferującymi świadczenia prowadzonego na jednej płaszczyźnie. Szczególnie wejście w życie kodeksu socjalnego IX oraz federalnej ustawy o równouprawnieniu osób niepełnosprawnych wprowadziły następne instrumenty dla wzmocnienia samopomocy oraz reprezentacji jej interesów. W wyniku nowelizacji ustawy o domach opieki wprowadzono dodatkowe prawa współdecydowania pensjonariuszy oraz członków ich rodzin w przypadku instytucji stacjonarnych. Również zmienione rozporządzenie o współdziałaniu w warsztatach, umożliwiające po raz pierwszy osobom niezdolnym do czynności prawnych ze względu na upośledzenia równoprawne współdecydowanie w zakładach, stanowiło jedno z żądań PARYTETOWEGO Związku Opieki Społecznej ze względu na wyrównanie szans oraz równouprawnienie osób niepełnosprawnych w naszym społeczeństwie. Zabiega o to, aby samopomocy osób potrzebujących przyznać prawa współkształtowania planów socjalnych, reprezentacji prawniczej oraz negocjacji wynagrodzeń, oraz aby uczestniczyli oni na równych zasadach.
PARYTETOWY Związek Opieki Społecznej towarzyszy pluralistycznemu rozwojowi społeczeństwa w całej jego różnorodności i wspomaga powstające dążenia związane z pracą dla osób niepełnosprawnych, szczególnie wśród swoich członków. Zadaniu temu jest w stanie sprostać w szczególności ze względu na swój potencjał fachowy przez bezpośredni udział oraz angażowanie się swych członków, i tak np. w ramach FORUM ludzi przewlekle chorych i niepełnosprawnych w PARYTETOWYM działa samorzutnie zorganizowany, wspólny socjalno-polityczny alians organizacji samopomocy, który koordynuje wspólne stanowiska, ogniskuje je i wyprowadza je na zewnątrz. Na tym tle szczególnego znaczenia dla PARYTETOWEGO nabiera zwłaszcza wspieranie wolontariatu oraz dobrowolnego zaangażowania się obywateli.
Równouprawnione zaangażowanie dla trwałego i pewnego finansowania ofert świadczeń socjalnych swych członków jest również jedną z tych kwestii. Z tego powodu, oprócz fachowego doradztwa, PARYTETOWY współdziała w pracach nad tworzeniem i dalszym rozwijaniem szczególnych instytucji finansowych. Do nich należy Akcja Człowiek. PARYTETOWY wspierał jej tworzenie i pracuje nad nią przy szczególnym współudziale swych członków w przekonaniu, iż rozumiejąc siebie jako adwokata połączonych w jego ramach interesów instytucji oraz osób potrzebujących czuje się współodpowiedzialnym wobec ogółu za użytkowanie środków finansowych. Jego siłę stanowi właśnie potencjał wybranych demokratycznie osób działających zgodnie z zasadą odpowiedzialności socjalnej, którzy ustalają podstawowe zasady działania i nadzorują formowanie się struktur fachowych.
Znajduje to swoje odzwierciedlenie w tworzeniu i ukierunkowaniu materialnego oraz ideowego wsparcia fundacji oraz loterii. Szczególnie ważnym dla PARYTETOWEGO jest umożliwienie innowacyjnych modeli dla osób z upośledzeniami, które sondują i rozwijają ewentualne alternatywy dla istniejących założeń poprzez swoją przecierającą nowe szlaki pracę. Przy tym wyróżnia się testowanie poprzez wspieranie projektów mieszkaniowych, wspomaganie koncepcji 'empowerment', oraz wspieranie narastającego zapotrzebowania na informację i doradztwo, szczególnie przez samych chorych, jako filary i jednocześnie tematy aktualnych dyskusji fachowych.
Oferty dla osób niepełnosprawnych, które są dopasowane do ich szczególnych potrzeb, wykorzystywane są często przez bardzo mały krąg osób ze szczególnymi potrzebami pod względem jakości. Zapotrzebowanie wynika z identyfikacji i definicji braków i deficytów w zaopatrzeniu i własnego uczestnictwa. Z tego wynika konieczność testowania i wprowadzania nowych ofert, ponieważ istniejące oferty świadczeń i organizacje je oferujące nie są w stanie ich spełnić. Do tego dochodzą względy demograficzne, socjalno-kulturalne oraz problemy na rynku pracy, które doprowadzą do wzrostu zapotrzebowania na świadczenia socjalne w najbliższych latach. Jednocześnie nie można liczyć się z tym, iż w obliczu zmniejszania deficytu państwa udział państwa w rozbudowie państwa socjalnego miałby wzrosnąć. Należy raczej obawiać się, iż udział państwa będzie się zmniejszać i ujawnią się nowe deficyty w zaopatrzeniu. Tym samym, zadaniem PARYTETOWEGO Związku Opieki Społecznej pozostaje reagować na potrzeby ludzi niepełnosprawnych i poszukiwać nowych dróg, działając w stałym sprzężeniu zwrotnym z praktyką.
Ponadto, prawdopodobny szpagat PARYTETOWEGO godzącego pod jednym dachem zarówno interesy prowadzących instytucje jak i osób potrzebujących, nie spowoduje stagnacji. Do naczelnych funkcji związku oraz jego członków należy troska o wyrównywanie szans osób niepełnosprawnych, poza ramami państwowej opieki społecznej, ale również we współpracy z nią. Szczególnie w przypadku, gdy zakłada i tworzy się oferty świadczeń organizacji osób potrzebujących, doświadczenie PARYTETOWEGO oraz jego członków może wspierać je poprzez doradztwo i towarzyszenie im. Konsekwencją tego jest zarówno konstruktywnie krytyczne zmierzenie się z powstającymi nowymi ofertami świadczeń, tak np. modele samoorganizowanego zamieszkiwania osób niepełnosprawnych lub koncepcje osobistej asysty. Ich wprowadzanie prowadzi w przypadku istniejących ofert świadczeń dla osób niepełnosprawnych do przemyśleń np. w kierunku większych możliwości wyboru lub wprowadzania osobistych budżetów, lub na odwrót, w modelach samoorganizujących się do dyskusje o osobistych standardach zawodowych oraz obowiązkach pracodawcy.
Joachim Hagelskamp
Referent ds. pomocy osobom niepełnosprawnym/przewlekle chorym przy Niemieckim Parytetowym Związku Opieki Społecznej, Frankfurt nad Menem
